Καύσιμα: Η ακρίβεια στην αντλία καίει όλη την Ευρώπη - Οι 6 συνταγές αντίδοτο στην κρίση

Η νέα ενεργειακή κρίση έχει μεταφέρει το βάρος των κυβερνητικών παρεμβάσεων απευθείας στην αντλία, καθώς η παραμονή των διεθνών τιμών του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα έχει οδηγήσει τη βενζίνη και κυρίως το diesel σε επίπεδα που πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

 

Τι κάνουν όμως στην ΕΕ για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα; Στην Ευρώπη δεν ακολουθείται μία ενιαία συνταγή. Άλλες χώρες μειώνουν τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, άλλες περιορίζουν τον ΦΠΑ, ενώ αρκετές συνδυάζουν φορολογικές μειώσεις με πλαφόν στα περιθώρια κέρδους ή στις τελικές τιμές.

 

Το κοινό στοιχείο είναι ότι η φορολογία των καυσίμων έχει βρεθεί στο επίκεντρο των μέτρων στήριξης.

 

Σύμφωνα με την αποτύπωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έως τις αρχές του καλοκαιριού παρεμβάσεις που συνδέονται με τα καύσιμα είχαν ανακοινωθεί ή εφαρμοστεί στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολόγιζε ήδη από την άνοιξη το συνολικό κόστος των ενεργειακών μέτρων των κρατών-μελών σε 14,5 δισ. ευρώ.

 

Μάλιστα, περισσότερο από τα δύο τρίτα της δημοσιονομικής στήριξης κατευθύνονταν σε παρεμβάσεις που επιδρούν άμεσα στις τιμές της ενέργειας, μεταξύ των οποίων οι μειώσεις έμμεσων φόρων.

 

Γερμανία: Μείωση 17 λεπτών στην αντλία

 

Στη Γερμανία αποφασίστηκε νέα φορολογική παρέμβαση από την 1η Οκτωβρίου έως το τέλος του έτους. Η μείωση του ενεργειακού φόρου αντιστοιχεί σε περίπου 14 λεπτά ανά λίτρο τόσο στη βενζίνη όσο και στο diesel. Μαζί με την επίδραση του ΦΠΑ, η τελική ελάφρυνση υπολογίζεται περίπου στα 17 λεπτά ανά λίτρο, εφόσον μετακυλιστεί πλήρως στη λιανική τιμή.

 

Το δημοσιονομικό κόστος της παρέμβασης εκτιμάται περίπου στα 2,5 δισ. ευρώ.

 

Ισπανία: Κλιμακωτή μείωση των φόρων

 

Διαφορετικό δρόμο επέλεξε η Ισπανία, εφαρμόζοντας προσωρινή και σταδιακά αποκλιμακούμενη μείωση της φορολογίας.

 

Η παρέμβαση αντιστοιχούσε σε 15 λεπτά ανά λίτρο τον Ιούλιο, 10 λεπτά τον Αύγουστο και 5 λεπτά τον Σεπτέμβριο, με στόχο η κρατική στήριξη να περιορίζεται σταδιακά ανάλογα με την εξέλιξη της ενεργειακής κρίσης.

 

Η ισπανική περίπτωση έχει πρόσθετο ενδιαφέρον, καθώς η Μαδρίτη κινήθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη δυνατότητα προσωρινής φορολόγησης κάτω από τα κατώτατα όρια που προβλέπει η κοινοτική νομοθεσία.

 

Πορτογαλία: Ο πρόσθετος ΦΠΑ επιστρέφει στην αντλία

 

Ιδιαίτερο είναι το μοντέλο της Πορτογαλίας. Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τον φόρο πετρελαιοειδών ISP, που αντιστοιχεί στον ελληνικό ΕΦΚ, προκειμένου να αντισταθμίζει μέρος της αύξησης των εσόδων από τον ΦΠΑ όταν ανεβαίνουν οι διεθνείς τιμές.

 

Με απλά λόγια, όσο αυξάνεται η τιμή του καυσίμου και μαζί της τα έσοδα του Δημοσίου από τον ΦΠΑ, μέρος του πρόσθετου φορολογικού οφέλους επιστρέφει στον καταναλωτή μέσω χαμηλότερου ISP.

 

Το μοντέλο επιτρέπει έτσι την προσαρμογή της φορολογικής ελάφρυνσης χωρίς να απαιτείται κάθε φορά μία νέα οριζόντια επιδότηση.

 

Πλαφόν και φόροι μαζί

 

Αυστρία, Κροατία και άλλες χώρες έχουν χρησιμοποιήσει συνδυαστικά εργαλεία. Η Αυστρία προχώρησε σε φορολογική ελάφρυνση, συνοδεύοντάς την με παρεμβάσεις στα περιθώρια κέρδους, ώστε μεγαλύτερο μέρος της μείωσης να φθάσει στον καταναλωτή.

 

Η Κροατία έχει κινηθεί ακόμη πιο επιθετικά, χρησιμοποιώντας ταυτόχρονα μειώσεις ΕΦΚ και ανώτατες τιμές. Έχει επίσης κινηθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο για δυνατότητα παρέκκλισης από τα ελάχιστα επίπεδα φορολογίας.

 

Η Πολωνία επέλεξε από την πλευρά της ένα από τα ισχυρότερα φορολογικά εργαλεία, μειώνοντας προσωρινά τον ΦΠΑ στα καύσιμα από 23% σε 8%, παράλληλα με άλλες φορολογικές και διοικητικές παρεμβάσεις.

 

Το μεγάλο ελληνικό «μαξιλάρι» στον ΕΦΚ

 

Οι ευρωπαϊκές κινήσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, καθώς η φορολογική επιβάρυνση της βενζίνης παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

 

Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στην αμόλυβδη ανέρχεται σε 0,70 ευρώ ανά λίτρο, όταν το κανονικό ευρωπαϊκό ελάχιστο βρίσκεται στα 0,359 ευρώ.

 

Η διαφορά φθάνει επομένως στα 34,1 λεπτά ανά λίτρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η διαφορά μπορεί να μετατραπεί αυτομάτως σε μείωση της τιμής, καθώς οποιαδήποτε παρέμβαση έχει σημαντικό δημοσιονομικό κόστος. Δείχνει, ωστόσο, ότι υπάρχει φορολογικό περιθώριο για μια προσωρινή μείωση του ΕΦΚ.

 

Ενδεικτικά, μια μείωση του ΕΦΚ της βενζίνης κατά 20 λεπτά ανά λίτρο δεν θα περιόριζε την τελική τιμή μόνο κατά 20 λεπτά.

 

Επειδή ο ΦΠΑ 24% υπολογίζεται και πάνω στον ΕΦΚ, η συνολική θεωρητική επίδραση στην αντλία θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 24,8 λεπτά ανά λίτρο, υπό την προϋπόθεση ότι η φορολογική ελάφρυνση θα μετακυλιόταν εξ ολοκλήρου στον καταναλωτή.

 

Για ένα γέμισμα 50 λίτρων, η διαφορά θα αντιστοιχούσε σε περίπου 12,4 ευρώ.

 

Οι έξι «συνταγές» της Ευρώπης

 

Από τις παρεμβάσεις που εφαρμόζονται στην Ευρώπη προκύπτουν ουσιαστικά έξι διαφορετικές επιλογές: προσωρινή μείωση ΕΦΚ, μείωση ΦΠΑ, συνδυασμός φορολογικής ελάφρυνσης και πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, ανώτατη τιμή λιανικής, επιστροφή των πρόσθετων εσόδων ΦΠΑ μέσω χαμηλότερου ΕΦΚ και στοχευμένες ενισχύσεις σε επαγγελματίες, μεταφορείς, αγρότες ή εργαζομένους που χρησιμοποιούν καθημερινά το αυτοκίνητό τους.

 

Το ευρωπαϊκό προηγούμενο δείχνει παράλληλα ότι τα κατώτατα επίπεδα ΕΦΚ δεν αποτελούν σε όλες τις περιπτώσεις απόλυτο φραγμό.

 

Η κοινοτική νομοθεσία προβλέπει διαδικασία ειδικών παρεκκλίσεων, ενώ μέσα στο 2026 κράτη-μέλη έχουν ήδη ζητήσει ή αξιοποιήσει πρόσθετη ευελιξία για προσωρινές μειώσεις.

 

Με τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, το ζήτημα για την Ελλάδα μετατοπίζεται πλέον στο μέγεθος, στη διάρκεια και στο δημοσιονομικό κόστος μιας πιθανής παρέμβασης. Και τα παραδείγματα από την υπόλοιπη Ευρώπη προσφέρουν ήδη αρκετές διαφορετικές επιλογές για το πώς μπορεί να στηθεί ένα πακέτο συγκράτησης των τιμών στην αντλία.