Του Ορέστη Αράπογλου, φοροτεχνικού και διευθύνοντος συμβούλου της Β.ΚΑΡΑΟΓΛΟΥ ΑΕ

Τα τελευταία τρία-τέσσερα χρόνια οι ελληνικές επιχειρήσεις και ιδίως όσοι ασχολούμαστε καθημερινά με τη λογιστική γίναμε μάρτυρες ραγδαίων αλλαγών στη φορολογική νομοθεσία. Παράλληλα με την πανθομολογούμενη υπερφορολόγηση,  καταγράφηκαν αλλαγές στο φορολογικό πλαίσιο που κινούνται επί της αρχής στη σωστή κατεύθυνση και που θα τολμούσε κανείς να τις χαρακτηρίσει επαναστατικές. Η σημαντική αυτή μεταρρυθμιστική προσπάθεια, μάλιστα, αδικείται στο επίπεδο των εντυπώσεων, διότι πραγματοποιήθηκε εν μέσω ενός ασφυκτικού δημοσιονομικού πλαισίου που εξ αντικειμένου μετατόπιζε το κέντρο βάρους του ενδιαφέροντος στα απανωτά λουκέτα, στα προβλήματα ρευστότητας των επιχειρήσεων και στον αγώνα επιβίωσης των πολιτών. 

Οι μεγαλύτερες δε υστερήσεις φαίνεται να οφείλονται ακριβώς στο ότι μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, και υπό την πίεση της τρόικας, άλλοτε εύλογη άλλοτε παράλογη, έχουν εφαρμοστεί αλλαγές που δεν είχαν καν επιχειρηθεί για πολλές δεκαετίες. Στο παρόν κείμενο καταγράφονται συνοπτικά οι μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στη φορολογική νομοθεσία, με τα συν και τα πλην τους,  χωρίς να γίνεται αναφορά σε επιμέρους ζητήματα, όπως αυτό των φορολογικών συντελεστών, που αφορούν την ευρύτερη συζήτηση για την ασκούμενη οικονομική πολιτική.

Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος: Ο νέος ΚΦΕ δομήθηκε αναμφίβολα με τη σωστή στόχευση, καθώς με τη νομοθέτησή του γίνεται, για πρώτη φορά, μία προσπάθεια κατάρτισης ενός πλαισίου αρχών και κανόνων σε ό,τι αφορά τη φορολόγηση Φυσικών και Νομικών προσώπων.  Με την εφαρμογή του εγκαταλείπεται το παλιό, αναχρονιστικό και γραφειοκρατικό σύστημα της «εξαντλητικής»  λεπτομέρειας, που ήταν ευμετάβλητο σε συνεχείς αλλαγές και είχε ως κύρια χαρακτηριστικά την πολυπλοκότητα και τη σύγχυση.  Προς αντικατάστασή του, δημιουργείται μια βάση η οποία μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην προσπάθεια σταθεροποίησης του φορολογικού μας συστήματος, βάζοντας στην άκρη την παθογένεια της αντιμετώπισης κάθε «ατομικής» περίπτωσης χωριστά. Βέβαια, μία τέτοια τολμηρή νομοθετική προσπάθεια επιτάσσει και την ανάγκη της έγκαιρης  έκδοσης των αντίστοιχων ερμηνευτικών εγκυκλίων για την ορθή και ομαλή εφαρμογή των διατάξεων. Κάτι τέτοιο δυστυχώς δεν συνέβη, με αποτέλεσμα να παραμένει το κλίμα ανασφάλειας στους φορολογούμενους.  Χαρακτηριστική και επίκαιρη είναι η εκκρεμότητα με την εγκύκλιο για τις συγχωνεύσεις και τις διασπάσεις των εταιρειών, η καθυστέρηση στην έκδοση της οποίας έχει αναιτιολόγητα παγώσει τις σχετικές διαδικασίες για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις.

Κώδικας Φορολογικών Διαδικασιών: Η θέσπιση του Κ.Φ.Δ. και ο διαχωρισμός των διατάξεων του  από αυτές του Κ.Φ.Ε. συντέλεσε στην απλοποίηση των φορολογικών διαδικασιών οι οποίες πλέον κωδικοποιήθηκαν σε ένα ενιαίο κείμενο για κάθε είδος φορολογικής υποχρέωσης. Επίσης, με τον Κ.Φ.Δ. επιτυγχάνεται μια καλύτερη διαχείριση των αρμοδιοτήτων από πλευράς Φορολογικής Διοίκησης μέσω της αλλαγής από ένα σχετικά «κατακερματισμένο»  σύστημα αρμοδιοτήτων που ίσχυε πριν, σε μια πιο «κεντρικοποιημένη» λογική. Τέλος, ο Κ.Φ.Δ. ενσωματώνει διατάξεις που θα βοηθήσουν στον εκσυγχρονισμό του φορολογικού μας συστήματος, στα πρότυπα προηγμένων φορολογικών καθεστώτων, βάζοντας παράλληλα και τις βάσεις για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών και τη μεταφορά τεχνογνωσίας (Transfer Pricing rules, Advance Pricing Agreement κλπ…).  

Κατάργηση Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων: Πρόκειται για ένα ελληνικό επινόημα, αναγκαίο ίσως τη δεκαετία του ’90, εποχή που στη χώρα μας η αυτοματοποίηση των διαδικασιών και των συστημάτων δεν ήταν τόσο διαδεδομένη, το οποίο τώρα πια είναι τουλάχιστον αναχρονιστικό. Ως, εκ τούτου, η κατάργηση του Κ.Β.Σ. και η υιοθέτηση του Κώδικα Φορολογικής Απεικόνισης Συναλλαγών (Κ.Φ.Α.Σ.) είναι σίγουρα ένα θετικό βήμα, αν και ο τελευταίος χρήζει βελτιώσεων και επιμέρους επεξηγήσεων. Πολύ σημαντική είναι η κατάργηση του καθεστώτος απόρριψης των Βιβλίων, που ίσχυε στον Κ.Β.Σ., καθώς και η θέσπιση των νέων Ελληνικών Λογιστικών Προτύπων (ΕΛΠ). Ειδικότερα, τα νέα Ε.Λ.Π. αποτελούν ένα σύγχρονο κείμενο λογιστικών αρχών και κανόνων εναρμονισμένων με τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες αλλά και σε σημαντική συνάφεια με τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα (Δ.Λ.Π.) και τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (Δ.Π.Χ.Α.).

Φορολογικό Πιστοποιητικό. Η ισχύς του από τη χρήση του 2011 κρίνεται επιτυχημένη, παρά το γεγονός ότι έχει επιφέρει αύξηση του κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, καθώς έχει συνεισφέρει  τόσο στην αύξηση των δημοσίων εσόδων, άμεσα και έμμεσα, όσο και στη βελτίωση της φορολογικής συνείδησης των επιχειρήσεων και εδραίωσης ενός αισθήματος σταθερότητας και ασφάλειας. Πρόκειται για ένα πολύ συγκεκριμένο πρόγραμμα ελέγχου με προτυποποιημένες και γνωστές, εκατέρωθεν, ελεγκτικές διαδικασίες που δεν επιφυλάσσει εκπλήξεις στους φορολογούμενους. Ο έλεγχος εκτείνεται σε όλα τα φορολογικά αντικείμενα και είναι αντικειμενικός για όλους τους φορολογούμενους. Επίσης, ο έλεγχος διενεργείται σχεδόν ταυτόχρονα με το κλείσιμο της χρήσης, άρα είναι επίκαιρος, έγκαιρος και αποτελεσματικός τόσο για τον ελεγκτή όσο και για τον ελεγχόμενο. Με την εφαρμογή του, μάλιστα, δεν θα καταβάλλονται οι υπερβολικές προσαυξήσεις, ιδίως μετά τις τελευταίες αλλαγές, όπου σε περίπτωση αποδοχής του συμβιβασμού δεν υπάρχει δυνατότητα περαιτέρω μείωσης των προσαυξήσεων. Το Φορολογικό Πιστοποιητικό δεν είναι βέβαια πανάκεια, αλλά θα πρέπει να κρατήσουμε τις θετικές  πτυχές του, ως ενός οδηγού για το πώς ο έλεγχος γίνεται σωστά και αποτελεσματικά για αμφότερες τις πλευρές.

Μητρώο Συνεπών Επιχειρήσεων: Άλλη μια απόφαση  η οποία κινείται προς τη θετική κατεύθυνση είναι η δημιουργία ενός μητρώου συνεπών επιχειρήσεων, κάτι δηλαδή σαν ένα «Λευκό Φορολογικό Τειρεσία». Παρότι ορισμένα κριτήρια για την ένταξη στο μητρώο είναι υπερβολικά, η θέσπισή του σηματοδοτεί μία στροφή του κράτους προς την κατεύθυνση του να δείξει εμπιστοσύνη στο φορολογούμενο που είναι συνεπής, επιβραβεύοντας τον μάλιστα για αυτή του τη συνέπεια. Οι επιχειρήσεις που θα εγγράφονται σε αυτό το μητρώο, θα δικαιούνται επιστροφές ΦΠΑ χωρίς έλεγχο. Αυτό θα αποτελέσει μια μεγάλη ανάσα ρευστότητας για τις ίδιες αλλά και μια σημαντική αποσυμφόρηση του ελεγκτικού μηχανισμού από διαδικασίες χαμηλής προστιθέμενης αξίας και υψηλού κόστους για το κράτος. Στο ίδιο θετικό πνεύμα εντάσσεται και η απόφαση για τις διαδικασίες συμψηφισμών φόρων και ασφαλιστικών εισφορών.

Ενιαίος Φόρος Ιδιοκτησίας Ακινήτων:  Ο ΕΝΦΙΑ έχει βρεθεί στο επίκεντρο της κριτικής ως προς την επιβάρυνση που έχει επιφέρει στους ιδιοκτήτες ακινήτων. Από την άλλη, το θετικό στοιχείο του νόμου είναι ότι οι διαχρονικά κατακερματισμένοι φόροι επί της ιδιοκτησίας ακινήτων ενοποιούνται σε έναν.  Σχετικά με  την εφαρμογή του, το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι βασίστηκε στα Ε9, που σε πολλές περιπτώσεις δεν είχαν επικαιροποιηθεί επί πολλά χρόνια, με αποτέλεσμα σήμερα οι σχετικές  τροποποιήσεις να απαιτούν χρονοβόρες διαδικασίες . Η ολοκλήρωση του Περιουσιολογίου θα αποτελέσει το καθοριστικό βήμα ώστε  ο ΕΝΦΙΑ (ή όπως αλλιώς θα λέγεται ανάλογα με τις διαθέσεις της εκάστοτε κυβέρνησης) να είναι αποτελεσματικότερος και δικαιότερος.

Συμπερασματικά, όλες οι παραπάνω ρυθμίσεις έχουν θετικό πρόσημο και με τις κατάλληλες βελτιώσεις, πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για ένα σταθερό φορολογικό σύστημα που τόσο έχει ανάγκη η ελληνική οικονομία και επιχειρηματικότητα.