Οι τελευταίες εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον, με την κλιμάκωση των συγκρούσεων και την αυξανόμενη αβεβαιότητα στην ενέργεια και τις αγορές, φαίνεται ότι ανατρέπουν τον σχεδιασμό της κυβέρνησης για την οικονομική πολιτική των επόμενων μηνών. Το βασικό αφήγημα που είχε διαμορφωθεί για τη φετινή χρονιά –και κυρίως για τις εξαγγελίες της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης– τίθεται πλέον υπό σοβαρή αμφισβήτηση.

 

Η φετινή ΔΕΘ αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί την τελευταία πριν από τις επόμενες εθνικές εκλογές. Παραδοσιακά, το βήμα της Θεσσαλονίκης χρησιμοποιείται για την ανακοίνωση μέτρων στήριξης, φοροελαφρύνσεων και παροχών. Ωστόσο, τα δεδομένα που διαμορφώνονται το τελευταίο διάστημα δείχνουν ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος περιορίζεται αισθητά, γεγονός που αναγκαστικά επηρεάζει το εύρος των παρεμβάσεων.

 

Καθοριστικός ρόλος των διεθνών εξελίξεων και των δημοσιονομικών μεγεθών

 

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την αλλαγή εικόνας παίζουν τόσο οι διεθνείς εξελίξεις όσο και η πορεία των δημοσιονομικών μεγεθών στο εσωτερικό. Η άνοδος των τιμών ενέργειας, οι πιέσεις στον πληθωρισμό και η αβεβαιότητα στις αγορές δημιουργούν πρόσθετες ανάγκες για στήριξη, την ίδια στιγμή που περιορίζουν τα περιθώρια για νέες παροχές. Με απλά λόγια, το κράτος καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη στήριξης της οικονομίας και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας.

 

Ενδεικτικά είναι τα στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού για το πρώτο δίμηνο του 2026, τα οποία αποτυπώνουν μια μικτή εικόνα. Από τη μία πλευρά, καταγράφεται πρωτογενές πλεόνασμα ύψους περίπου 2,99 δισ. ευρώ, υψηλότερο από τον στόχο. Από την άλλη όμως, η υπεραπόδοση αυτή οφείλεται κυρίως στη συγκράτηση των δαπανών και όχι στην ενίσχυση των εσόδων.

 

Στο σκέλος των εσόδων, τα στοιχεία είναι πιο ανησυχητικά. Τα καθαρά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού διαμορφώθηκαν στα 11,99 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας υστέρηση περίπου 124 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου. Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα των φορολογικών εσόδων: εάν αφαιρεθούν έκτακτα έσοδα, αυτά υπολείπονται κατά περίπου 310 εκατ. ευρώ ή 2,6% σε σχέση με τις προβλέψεις.

 

Η υστέρηση των εσόδων και η συγκράτηση των δαπανών

 

Η υστέρηση αυτή αποδίδεται κυρίως στις χαμηλότερες εισπράξεις από φόρους στα ενεργειακά προϊόντα, εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με τις μεταβολές στις τιμές και στη ζήτηση. Παράλληλα, σε μηνιαία βάση, τον Φεβρουάριο τα καθαρά έσοδα ήταν μειωμένα κατά 159 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου, επιβεβαιώνοντας ότι η τάση δεν είναι συγκυριακή αλλά αποκτά πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.

 

Αντίθετα, η εικόνα των δαπανών δείχνει σημαντική συγκράτηση, καθώς στο ίδιο διάστημα καταγράφονται χαμηλότερες πληρωμές κατά περίπου 1,1 δισ. ευρώ σε σχέση με τον στόχο. Αυτό εξηγεί και το υψηλό πρωτογενές αποτέλεσμα, το οποίο όμως δεν μπορεί να θεωρηθεί διατηρήσιμο εφόσον βασίζεται σε προσωρινή συγκράτηση δαπανών και όχι σε διαρθρωτική ενίσχυση των εσόδων.

 

Περιορίζεται ο δημοσιονομικός χώρος ενόψει ΔΕΘ

 

Σε αυτό το περιβάλλον, η δυνατότητα για νέες παροχές περιορίζεται σημαντικά. Η κυβέρνηση καλείται να λάβει υπόψη ότι ήδη πριν από την έναρξη της νέας διεθνούς κρίσης, τα έσοδα δεν κινούνταν σύμφωνα με τους στόχους. Η επιδείνωση των εξωτερικών συνθηκών αναμένεται να εντείνει τις πιέσεις, μειώνοντας περαιτέρω τα περιθώρια για δημοσιονομικές παρεμβάσεις.

 

Καθώς πλησιάζει η ΔΕΘ, γίνεται σαφές ότι οι αρχικοί σχεδιασμοί για ένα πακέτο ευρείας κλίμακας παροχών δύσκολα θα υλοποιηθούν στο σύνολό τους. Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι οι εξαγγελίες θα είναι πιο στοχευμένες και περιορισμένες, με έμφαση σε ευάλωτες ομάδες και όχι σε οριζόντια μέτρα.

 

Η τελική εικόνα θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη της κρίσης και την πορεία των εσόδων τους επόμενους μήνες. Ωστόσο, τα μέχρι στιγμής δεδομένα συγκλίνουν σε ένα σαφές συμπέρασμα: ο δημοσιονομικός χώρος στενεύει και οι προσδοκίες για γενναίες παροχές στη ΔΕΘ αναθεωρούνται προς τα κάτω, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτικά χρονιά.